Jak chronić firmę przed zarzutem mobbingu? 5 działań dla małych firm
Nie musisz osobiście stosować mobbingu, żeby Twoja firma mogła za niego odpowiadać.
Wyobraź sobie, że kierownik regularnie poniża pracownika. Nie wiesz o tym, ponieważ nikt wcześniej nie zgłaszał problemu. Pewnego dnia pracownik występuje z roszczeniem wobec Twojej firmy.
Czy możesz uniknąć odpowiedzialności, tłumacząc, że nie wiedziałeś o zachowaniu kierownika?
To nie takie proste. Jako pracodawca masz obowiązek przeciwdziałać mobbingowi, a nie tylko reagować, gdy ktoś złoży skargę.
Dobra wiadomość jest taka, że możesz ograniczyć ryzyko takich sytuacji. Nie potrzebujesz do tego rozbudowanego działu HR. Potrzebujesz zasad dopasowanych do Twojej firmy i konsekwentnego ich przestrzegania.
Pokażę Ci, od czego zacząć.
Za co Twoja firma może odpowiadać?
Od 5 listopada 2026 r. obowiązują nowe przepisy o mobbingu.
Zgodnie z art. 94³ Kodeksu pracy mobbing oznacza uporczywe nękanie pracownika. Chodzi o zachowania powtarzalne, nawracające lub stałe.
Co ważne, mobbingu może dopuścić się nie tylko przełożony, ale również współpracownik, podwładny czy osoba współpracująca z firmą na innej podstawie niż umowa o pracę.
Nie każde nieprzyjemne zachowanie jest jednak mobbingiem. Jednorazowy incydent nie spełnia tej definicji, choć może naruszać inne prawa pracownika.
Jako pracodawca nadal możesz wymagać wyników, kontrolować wykonywanie zadań i krytykować pracę. Ważne, aby Twoje działania były uzasadnione i wyrażone we właściwej formie.
Jak ograniczyć ryzyko mobbingu w firmie? 5 praktycznych działań
- Sprawdź, gdzie może powstać problem
Nie zaczynaj od kupowania gotowego regulaminu. Najpierw przyjrzyj się temu, jak działa Twoja firma.
Zastanów się:
Czy menedżerowie regularnie krytykują pracowników przy innych osobach? Czy pracownicy mają jasno określone obowiązki? Czy ktoś jest pomijany przy przekazywaniu informacji potrzebnych do pracy? Czy wiesz o konfliktach, na które nikt nie reaguje?
Co możesz zrobić od razu?
Porozmawiaj z osobami zarządzającymi zespołami. Sprawdź zasady oceniania pracy i przeanalizuj powtarzające się konflikty.
Nie musisz od razu wdrażać skomplikowanego systemu. Zacznij od rozpoznania rzeczywistych zagrożeń.
- Naucz menedżerów, jak krytykować pracę bez poniżania
Wyobraź sobie sytuację w agencji marketingowej.
Pracownik przygotował projekt, który nie spełnia oczekiwań klienta.
Menedżer może powiedzieć:
„Projekt nie odpowiada briefowi. Popraw wskazane elementy do piątku”.
Nie powinien natomiast regularnie komentować:
„Znowu wszystko zepsułeś. Nie nadajesz się do tej pracy”.
Pierwszy komunikat dotyczy wykonywanej pracy. Drugi uderza w pracownika.
Ustal zasady przekazywania informacji zwrotnej. Przeszkol osoby zarządzające, jak rozliczać wyniki i rozwiązywać konflikty bez naruszania godności pracowników.
Zachowaj informacje o szkoleniach: kiedy się odbyły, czego dotyczyły i kto w nich uczestniczył.
- Ustal, komu pracownik może zgłosić mobbing
W małej firmie problemem bywa brak osoby, do której pracownik może bez obaw zwrócić się o pomoc.
Przykład:
Prowadzisz firmę zatrudniającą ośmiu pracowników. Kierownik zespołu odpowiada za codzienne zarządzanie. To właśnie jego dotyczy skarga.
Co zrobić?
Ustal, że pracownik może zgłosić problem bezpośrednio właścicielowi, np. na wskazany adres e-mail.
Ustal również rozwiązanie na wypadek, gdy zarzut dotyczy właściciela. W takiej sytuacji warto zapewnić możliwość zgłoszenia do odpowiednio umocowanej, bezstronnej osoby zewnętrznej.
Pracownik powinien wiedzieć, gdzie zgłosić problem, kto zapozna się ze zgłoszeniem i czego może oczekiwać dalej.
Nie musisz powoływać stałej komisji antymobbingowej. Ważne, aby zasady zgłaszania i wyjaśniania problemów rzeczywiście działały.
- Przygotuj prosty plan działania na wypadek zgłoszenia
Co zrobisz, jeśli jutro pracownik zgłosi mobbing?
Nie powinieneś ani automatycznie uznawać oskarżenia za prawdziwe, ani odrzucać go bez sprawdzenia.
Warto wcześniej ustalić podstawową kolejność działania:
Zgłoszenie – Zabezpieczenie sytuacji – Wyjaśnienie faktów – Decyzja – Sprawdzenie rezultatów
W praktyce oznacza to przyjęcie zgłoszenia, ocenę ryzyka dalszych naruszeń, zebranie dostępnych dowodów i wysłuchanie zainteresowanych osób.
Jeżeli sytuacja tego wymaga, podejmij odpowiednie działania tymczasowe. Nie przesądzaj jednak o winie osoby wskazanej w zgłoszeniu.
Po wyjaśnieniu sprawy zdecyduj o dalszych krokach, a następnie sprawdź, czy problem rzeczywiście został rozwiązany.
Nie wiesz, czy zasady obowiązujące w Twojej firmie wystarczają?
Mogę pomóc Ci ocenić obecne rozwiązania, wskazać najważniejsze ryzyka i ustalić, co warto zmienić, aby skuteczniej przeciwdziałać mobbingowi.
5. Dokumentuj działania i regularnie sprawdzaj, czy działają
W razie sporu ważne może być nie tylko to, jakie działania podjąłeś, ale również to, czy potrafisz je wykazać.
Dlatego zachowuj dokumentację szkoleń, przyjętych zasad, zgłoszeń, przeprowadzonych postępowań i działań naprawczych.
Dokumentację przechowuj w sposób zapewniający ochronę danych osobowych i dostęp wyłącznie uprawnionym osobom.
Regularnie sprawdzaj też, czy pracownicy znają zasady i czy menedżerowie ich przestrzegają.
Sam regulamin w firmowym segregatorze nie wystarczy. Liczy się to, co rzeczywiście robisz.
Czy Twoja firma musi mieć regulamin antymobbingowy?
Od 5 listopada 2026 r. zasady zależą m.in. od liczby pracowników.
Liczba pracowników | Co musisz zrobić? |
Mniej niż 10 | Nie masz obowiązku wydawania odrębnego regulaminu na podstawie art. 94³a KP, ale nadal musisz systematycznie przeciwdziałać mobbingowi. |
Co najmniej 10 | Musisz ustalić wymagane reguły, procedury i częstotliwość działań w regulaminie pracy, układzie zbiorowym pracy albo odrębnym regulaminie. |
Nowe wymagania dotyczą nie tylko mobbingu, ale również przeciwdziałania dyskryminacji, nierównemu traktowaniu i naruszeniom dóbr osobistych pracowników.
Pracodawcy objęci obowiązkiem dostosowania dokumentacji mają na to czas do 5 maja 2027 r. Przy przygotowaniu regulaminu trzeba również uwzględnić wymagany tryb jego uzgodnienia i wejścia w życie.
Checklista: czy Twoja firma jest przygotowana?
Sprawdź, ile z poniższych punktów możesz dziś zaznaczyć:
- Pracownicy wiedzą, jakie zachowania są niedopuszczalne.
- Menedżerowie wiedzą, jak prawidłowo krytykować i oceniać pracę.
- Każdy pracownik wie, komu może zgłosić niewłaściwe zachowania.
- Istnieje możliwość zgłoszenia problemu z pominięciem osoby, której dotyczy zarzut.
- Wiadomo, kto i jak będzie wyjaśniać zgłoszenia.
- Firma dokumentuje działania zapobiegawcze i naprawcze.
- Przyjęte zasady są regularnie sprawdzane i aktualizowane.
Jeżeli nie możesz zaznaczyć wszystkich punktów, warto sprawdzić, czego brakuje i jakie ryzyko wynika z tych braków.
Ta lista pomaga wstępnie ocenić przygotowanie firmy. Nie zastępuje jednak pełnej oceny zgodności z przepisami.
Jak mogę pomóc Ci chronić firmę przed mobbingiem?
Jako radca prawny zajmujący się obsługą przedsiębiorców patrzę na ten problem nie tylko przez pryzmat przepisów.
Ważne jest dla mnie także to, jak dane rozwiązanie będzie działać w Twojej firmie.
Innych zasad potrzebuje kilkuosobowa firma, w której właściciel zarządza całym zespołem, a innych przedsiębiorstwo zatrudniające kilkudziesięciu pracowników.
Dlatego nie zaczynam od założenia, że potrzebujesz wielostronicowego regulaminu. Najpierw trzeba ustalić, jakie zagrożenia występują, co już działa i co wymaga poprawy.
Mogę pomóc Ci przeanalizować obecne rozwiązania, przygotować odpowiednie procedury, ustalić zasady zgłaszania i wyjaśniania nieprawidłowości oraz przeszkolić osoby zarządzające pracownikami.
Co zyskujesz?
Wiedzę o najważniejszych ryzykach w Twojej firmie, konkretne rekomendacje oraz rozwiązania dostosowane do wielkości przedsiębiorstwa i sposobu organizacji pracy.
Nie obiecuję, że dzięki temu nigdy nie pojawi się zarzut mobbingu. Pomagam natomiast przygotować firmę do zapobiegania takim sytuacjom i właściwego reagowania, jeżeli problem wystąpi.
Chcesz sprawdzić, czy Twoja firma jest odpowiednio przygotowana?
FAQ
Tak. Od 5 listopada 2026 r. art. 94³ § 12 Kodeksu pracy wyraźnie przewiduje możliwość dochodzenia przez pracodawcę zwrotu szkody od sprawcy mobbingu.
Dotyczy to sytuacji, w której pracodawca wypłacił poszkodowanemu pracownikowi odszkodowanie lub zadośćuczynienie.
Nie oznacza to jednak automatycznego prawa do odzyskania całej wypłaconej kwoty. Znaczenie ma stopień winy zarówno sprawcy, jak i pracodawcy w powstaniu szkody.
Dlatego prawidłowe ustalenie przebiegu zdarzeń i odpowiedzialności poszczególnych osób może mieć dla firmy istotne znaczenie finansowe.
Tak. Zakończenie zatrudnienia nie pozbawia pracownika możliwości dochodzenia roszczeń związanych z mobbingiem, którego miał doświadczyć podczas pracy.
Roszczenia ze stosunku pracy co do zasady przedawniają się po trzech latach od dnia ich wymagalności, zgodnie z art. 291 § 1 Kodeksu pracy. Początek biegu terminu wymaga jednak oceny konkretnego roszczenia i okoliczności sprawy.
Samo oskarżenie nie wystarcza do rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika.
Zgodnie z art. 52 § 1 pkt 1 Kodeksu pracy takie rozwiązanie jest możliwe w razie ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków pracowniczych.
Musisz więc ustalić fakty, ocenić charakter i stopień zawinienia zachowania oraz spełnić pozostałe wymagania prawne.
Nieprawidłowo przeprowadzone zwolnienie może narazić firmę na kolejny spór sądowy.